Pełny tekst petycji

Na podstawie art. 63 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 2 i nast. ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach, działając w interesie publicznym, składam niniejszą petycję do Marszałka Sejmu oraz Marszałka Senatu, jako organów wspólnie uprawnionych na podstawie art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (tekst jedn. Dz.U. 2024 poz. 907) do określania zasad ryczałtu na pokrycie kosztów funkcjonowania biur poselskich i senatorskich.

Przedmiotem petycji jest doprowadzenie do zgodności aktów wykonawczych — zarządzeń Marszałków Sejmu i Senatu z przepisem art. 23 ust. 3 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora biura poselskie i senatorskie tworzy się w celu obsługi działalności parlamentarzysty w terenie. Artykuł 23 ust. 3 ustawy stanowi natomiast, że posłowi i senatorowi przysługuje ryczałt na pokrycie kosztów związanych z funkcjonowaniem biur, a środki te nie mogą być wykorzystywane na inne cele niż wskazany.

Ustawodawca posłużył się więc dwoma rozstrzygnięciami o zasadniczym znaczeniu. Po pierwsze, dodatnio określił cel ryczałtu — jest nim funkcjonowanie biura, a zatem utrzymanie lokalu i jego obsługa, nie zaś szeroko pojęta działalność parlamentarzysty. Po drugie, ujemnie i wprost zakazał przeznaczania tych środków na jakiekolwiek inne cele. Przepis ten ma rangę ustawową i wiąże zarówno Marszałków przy wydawaniu zarządzeń, jak i parlamentarzystów przy rozliczaniu wydatków. Akty wykonawcze nie mogą wykraczać poza granice ustawy ani jej rozszerzać; mogą ją jedynie wykonywać.

Mimo jednoznacznego brzmienia ustawy obowiązujące zarządzenia oraz praktyka rozliczeniowa traktują ryczałt jako fundusz o znacznie szerszym przeznaczeniu. W publikowanych corocznie sprawozdaniach z wydatkowania ryczałtu wielokrotnie ujawniano pozycje, których związek z funkcjonowaniem biura jest co najmniej wątpliwy.

I tak tytułem przykładu z ryczałtu finansowano zakupy kwiatów i wiązanek liczone w tysiącach złotych, usługi cateringowe, obsługę i reklamę w mediach społecznościowych, prowadzenie stron internetowych parlamentarzystów a także sprzęt o charakterze raczej osobistym lub „reporterskim" niż biurowym oraz koszty leasingów i wynajmów samochodów użytkowanych przez parlamentarzystów i przejazdów parlamentarzysty własnym lub wynajmowanym/leasingowanym samochodem (tzw. „kilometrówki") czy nawet „reprezentację". Tego rodzaju wydatki mogą wprawdzie wiązać się z aktywnością publiczną posła lub senatora (choć nie zawsze taka zależność zachodzi), lecz trudno uznać je za koszt związany z funkcjonowania biura w rozumieniu w art. 23 ust. 1 i 3 ustawy. Przeciwnie, służą one promocji, wizerunkowi, mobilności lub kontaktom politycznym parlamentarzysty, czyli celom, na które ustawa wydatkowania ryczałtu nie przewiduje.

Wobec powyższego wnoszę o zmianę zarządzenia Marszałka Sejmu nr 8 z dnia 25 września 2001 r. w sprawie warunków organizacyjno-technicznych tworzenia, funkcjonowania i znoszenia biur poselskich (z późniejszymi zmianami), zarządzenia Marszałka Senatu nr 16 z dnia 7 listopada 2019 r. w sprawie warunków organizacyjno-technicznych tworzenia, funkcjonowania i znoszenia biur senatorskich (z późniejszymi zmianami), a także zarządzeniu nr 1 Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu z dnia 1 października 2001 r. w sprawie określenia wysokości ryczałtu na pokrycie kosztów związanych z funkcjonowaniem biur poselskich, senatorskich i poselsko-senatorskich (z późniejszymi zmianami), w taki sposób, aby akty te jednoznacznie ograniczały przeznaczenie ryczałtu do kosztów związanych z funkcjonowaniem biura, zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy.

Wnoszę w szczególności, by katalog wydatków dopuszczalnych obejmował wyłącznie koszty bezpośrednio związane z utrzymaniem i obsługą biura jako lokalu — to jest najem i bieżące utrzymanie lokalu, wynagrodzenia pracowników biura, usługi telekomunikacyjne biura, materiały i wyposażenie biurowe, konserwację oraz drobne naprawy sprzętu, a także obsługę rachunkowo-księgową biura. Jednocześnie wnoszę, by z aktów wykonawczych oraz z praktyki rozliczeniowej wyeliminowano kategorie wydatków wykraczające poza ten cel, oraz by wprowadzono jednolite i przejrzyste zasady sprawozdawczości i kontroli, umożliwiające weryfikację zgodności każdego wydatku z ustawowym przeznaczeniem ryczałtu.

Ryczałt finansowany jest ze środków publicznych, a jego ustawowe przeznaczenie zostało zakreślone wąsko i precyzyjnie. Utrzymywanie aktów wykonawczych i praktyki, które to przeznaczenie faktycznie rozszerzają, narusza zasadę legalizmu wyrażoną w art. 7 Konstytucji, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Doprowadzenie zarządzeń do zgodności z ustawą nie ograniczy parlamentarzystom realnej możliwości prowadzenia sprawnie działającego biura i obsługi obywateli; usunie natomiast rozdźwięk między ustawą a praktyką, zwiększy przejrzystość gospodarowania środkami publicznymi i wzmocni zaufanie obywateli do instytucji państwa.

Jednocześnie wnosimy o pilne wdrożenie transparentnego systemu elektronicznego raportowania wydatków finansowanych z ryczałtu przysługującego parlamentarzystom, w formie publicznie dostępnego rejestru obejmującego szczegółowe informacje o sposobie wydatkowania środków publicznych.

Jawność oraz bieżąca dostępność tego rodzaju danych stanowią standard właściwego gospodarowania środkami publicznymi w nowoczesnych państwach demokratycznych, ograniczają ryzyko nadużyć oraz wzmacniają społeczne zaufanie do instytucji publicznych i osób sprawujących mandat przedstawicielski.

Państwo prawa nie może opierać się na niejasnych przywilejach dla członków elity władzy. Obywatele mają prawo oczekiwać od swoich przedstawicieli najwyższych standardów uczciwości, przejrzystości i odpowiedzialności za każdą złotówkę publicznych pieniędzy. Dlatego też przywrócenie przejrzystych zasad finansowania wykonywania mandatu posła i senatora jest dziś konieczne dla odbudowy zaufania obywateli do państwa.